Pazarlarda sebze ve meyve fiyatları vatandaşın gündemindeki yerini korurken, esnaf üretici fiyatı ile tezgâh fiyatı arasındaki farkın nedenlerini anlattı. Pazarcılar, özellikle nakliye, kasa, kira ve işletme giderlerinin fiyatlara doğrudan yansıdığını belirterek, vatandaşın alım gücündeki düşüşe dikkat çekti.
“Yerinde bedava alsan bile buraya gelene kadar 10 lira fark ediyor”
Pazar esnafı Köksal Bulut, üretici fiyatı ile tezgâh fiyatı arasındaki farkın sanıldığı kadar basit olmadığını söyledi. Bulut, ürünün tarladan pazara gelene kadar önemli maliyetlerden geçtiğini belirterek, “Şimdi diyorlar ya tarlada şu fiyat, manavda şu fiyat. Yerinde bedava alsan bile buraya gelene kadar bir ürünün üzerine 10 lira fark ediyor. Biberi yerinde bedava alsan buraya 10 liraya geliyor. Yerinde 10 lira oldu mu ben bunu 35 liraya alacağım, üzerine gider koyacağım, 50 lira olacak” dedi.
Kuru soğanda fiyatların yüksek olduğuna dikkat çeken Bulut, soğanın halde 40 lira seviyesinde olduğunu, satış fiyatının ise 40-50 liraya kadar çıktığını ifade etti. En düşük ürünler arasında salatalığın yer aldığını belirten Bulut, salatalığın 15-25 lira bandında satıldığını söyledi.
“Vatandaş artık kilo ile değil, tane ile alıyor”
Alım gücündeki düşüşün pazardaki alışveriş alışkanlıklarını değiştirdiğini söyleyen Bulut, “Eskiden vatandaş 2-3 kilo ürün alırdı. Şimdi 5 tane, 6 tane, 7 tane domates alıyor. Kilo ile alınan ürünler artık yarım kiloya düştü” ifadelerini kullandı.
Bulut, market kampanyalarının küçük esnafı zorladığını belirterek, “Halde 20 lira olan biber markette 15 liraya veriliyor. Halk doğal olarak marketlere koşuyor. Bu da bizi zorluyor” dedi.
“Kasa ve nakliye maliyeti doğrudan vatandaşa yansıyor”
Pazar esnafı Selim Sayas ise özellikle kasa ve nakliye maliyetlerinin fiyatları artırdığını söyledi. Sayas, “Kasa bize kiraz olarak satılıyor. Biz de bunu otomatik olarak ürünün maliyetine ekliyoruz. Nakliyeyi de koyunca her kiloda 10-15 lira daha üzerine biniyor. Bu da vatandaşa yansıyor” dedi.
Pazarda kâr marjını düşük tutmaya çalıştıklarını belirten Sayas, “Buradaki kâr marjımız çok düşük. İnsanlar pazara gelsin, taze ürün alsın diye yüzde 15-20 bandında kârla çalışmaya çalışıyoruz. Ama maliyetler çok yüksek” diye konuştu.
“Kirazın 75 lira olması lazım ama 125-150 liraya satılıyor”
Yaz meyvelerinin tezgâhlarda yerini aldığını belirten Sayas, kiraz fiyatlarının yüksekliğine dikkat çekti. Sayas, “Şu an tam kiraz zamanı ama fiyatı yüksek. 125-150 lira bandında gidiyor. Bu kirazın 75 lira olması lazım ki toplum rahatça yiyebilsin” dedi.
Sayas, pazarda en pahalı ürünlerin erik, kiraz ve çilek olduğunu belirterek, bu ürünlerin 150 lira bandında satıldığını söyledi. En ucuz ürünün ise kayısı olduğunu ifade etti.
“Pazar kültürü ortadan kalkmaya başladı”
Zincir marketlerin pazarcı esnafını ciddi şekilde etkilediğini söyleyen Sayas, “Yerel ve ulusal marketlerin stratejisi var. Çek senetle, 6 ay vadeyle mal alıyorlar. Uygun fiyata satıyorlar, bazen aldığının altında fiyat yapıyorlar. Bu da küçük esnafı etkiliyor” dedi.
Sayas, vatandaşın artık daha az ürün aldığını belirterek, “İnsanların alım gücü yarı yarıya düştü. Daha önce 2 kilo kiraz alan vatandaş artık 1 kilo alıyor. Kış meyvelerinde de kilo bazlı değil, adet bazlı alışveriş başladı” ifadelerini kullandı.
“Bolluk var ama satış yok”
Pazar esnafı Orhan Yaldız da ürün çeşitliliğinde sorun olmadığını ancak satışların düşük olduğunu söyledi. Yaldız, “Her ürün var, bolluk var ama iş yok, satış yok. Dönüş yok” dedi.
Nakliye maliyetlerinin fiyatları artırdığını belirten Yaldız, “Bir meyvenin nakliyesi kiloya 15-20 lira arasında yansıyor. Fark aşırı derecede var” diye konuştu.
Yaldız, market kampanyalarının pazar esnafının işlerini düşürdüğünü belirterek, “Marketler kampanya yapıyor, vatandaş oralara yöneliyor. Küçük esnafın işi giderek bitiyor” dedi.
“Soğan halde 34 liradan aşağı yok, markette çok daha ucuza satılıyor”
Yaldız, bazı marketlerin ürünleri pazar fiyatlarının çok altında satmasının esnafı zorladığını ifade ederek, “Halde soğan 34 liradan aşağı yok. Bir market soğanı çok düşük fiyata verdi. Böyle olunca vatandaş oraya yöneliyor” dedi.
Kiraz fiyatlarının kaliteye göre değiştiğini belirten Yaldız, “Kiraz bugün 150-200 lira arasında. Daha düşük kalite olan 100 liraya, beklemiş ürün 75 liraya düşüyor. Ama kaliteli kiraz almak isteyen 150-200 lirayı gözden çıkarıyor” diye konuştu.
“Eleman, kira ve hal maliyeti tezgâha yansıyor”
Pazar esnafı Sinan Akın ise fiyat farkının nedenleri arasında halden alış fiyatı, nakliye, eleman ve kira giderlerinin bulunduğunu söyledi. Akın, “Bunlar eklenince fiyat tezgâha yansıyor” dedi.
En pahalı ürünler arasında soğan, patates, fasulye ve bezelyenin bulunduğunu söyleyen Akın, domates fiyatlarında ise düşüş yaşandığını belirtti. Akın, “Domates 100 liradan 40 liraya düştü. Rahatlıkla mal çekebiliyoruz” ifadelerini kullandı.
“Ürün 20 lirayken 100 kasa alıyorduk, şimdi 30 kasa alıyoruz”
Yılmaz Bulut ise Antalya’dan gelen ürünlerde nakliye maliyetinin yüksek olduğunu belirterek, bu durumun fiyatları artırdığını söyledi. Bulut, “Antalya’dan buraya ürün 20 saatten fazla sürede geliyor. Nakliye, kasa ve dara maliyeti eklenince fiyatlar yükseliyor” dedi.
Meyve fiyatlarının halde yüksek olduğunu söyleyen Bulut, sebze grubunda ise domates ve salatalık fiyatlarında düşüş yaşandığını belirtti. Bulut, “Ürün 20 lirayken 100 kasa alıyorduk. Şimdi 40-50 lira olunca 30 kasa alıyoruz” dedi.
“Kiraz yerinde 20-30 lira, pazarda 150-200 lira”
Kiraz fiyatlarındaki farkın vatandaştan tepki gördüğünü söyleyen Bulut, “Kiraz yerinde 10, 15, 20 lira. Burada 150-200 lira. Vatandaş da kızıyor, ‘Bu kadar fiyat olur mu?’ diyor” ifadelerini kullandı.
Bulut, vatandaşın artık kilo yerine tane ile alışveriş yaptığını belirterek, “Eskiden kilo kilo alınan ürünler şimdi yarım kilo alınıyor. Hatta iki tane şeftali, iki tane armut, birkaç tane elma alanlar oluyor” dedi.
“Küçük esnafın maliyetleri belini büküyor”
Pazarcılar, ürünlerin raf ömrünün kısa olması nedeniyle hızlı satış yapmak zorunda kaldıklarını belirtti. Yaş sebze ve meyvenin en fazla iki gün dayanabildiğini söyleyen esnaf, ürün satılmadığında zarar ettiklerini ifade etti.
Esnaf, nakliye, kasa, kira, poşet ve diğer giderlerin fiyatları artırdığını vurgularken, vatandaşın alım gücündeki düşüş nedeniyle pazarda alışveriş miktarının azaldığını dile getirdi. Pazarcılar, küçük esnafın zincir marketler karşısında giderek daha fazla zorlandığını belirtti.