Trabzon’un köklü alışveriş merkezlerinden Kemeraltı ve Kunduracılar’da esnaf, çarşının eski canlılığını kaybettiğini söyledi. Uzun yıllardır bölgede esnaflık yapan isimler, vatandaşların alışveriş alışkanlıklarının değiştiğini, internet satışları ve AVM’lerin çarşı esnafını etkilediğini dile getirdi.

“Eski kalabalıklarla şimdiki arasında dağlar kadar fark var”

Kunduracılar’da 3 yıldır esnaflık yaptığını belirten Adem Baş, babasının da bölgede 20 yıllık esnaf olduğunu ifade ederek eski dönemlerdeki kalabalıkların artık görülmediğini söyledi.

Baş, “Ben yeniyim, daha 3. senemdeyim. Babam burada 20 senelik esnaftır. Eski kalabalıklarla şu anki kalabalıkların arasında dağlar kadar fark var. İnsanlar artık daha çok internet alışverişine yöneliyor” dedi.

AVM’lerin de vatandaşlar için cazip hale geldiğini belirten Baş, “İnsanlar büyük AVM’lere gidiyor. Hem alışverişini yapıyor hem yemeğini yiyor, çayını kahvesini içiyor. Kemeraltı’na çeki düzen verilmeli. Özellikle yağmurlu havalarda üst tarafların kapanması lazım. İstanbul Kapalıçarşı gibi bir ortam oluşursa daha çok insan buraya çekilebilir. Turistlerin de ilgisini çeker” ifadelerini kullandı.

“Görerek ve dokunarak alışveriş yapmak hâlâ önemli”

26 yıldır esnaflık yaptığını söyleyen Nurgül Usta ise internet alışverişinin kendi müşteri kitlesini çok fazla etkilemediğini belirtti.

Usta, “Buradan alışveriş yapanlar ürünü görerek, dokunarak almak istiyor. AVM müşterisi ayrı, buranın müşterisi ayrı. Turistlere ve müşterilere daha ilgili, daha sevecen davranılması gerekiyor” dedi.

“İnternet alışverişinde haksız rekabet var”

Kemeraltı’nda 25 yılı aşkın süredir esnaflık yapan Malik Sağlam, internet alışverişinin piyasayı ciddi şekilde etkilediğini söyledi.

Sağlam, “İnternet alışverişi çok daha yoğun boyutta ilerliyor. Bu biraz haksız rekabet. Kira ya da çalışan gideri gibi harcamalar olmadığı için ticari şartlar farklılaşıyor. Denetimin daha sıkı ve adil olması lazım” diye konuştu.

İnternet alışverişinin esnaf üzerindeki etkisinin yaklaşık yüzde 30 seviyesinde olduğunu düşündüğünü belirten Sağlam, AVM’lerle ilgili de “Zarar veriyor diyemeyiz, neticede ticaret bu. Ancak adaleti sağlamak adına farklı kriterler getirilebilir. İki tarafı da mağdur etmeden çalışma saatleri veya şartlar yeniden değerlendirilebilir” dedi.

“Çarşı akşam saatlerinde daha canlı olmalı”

Malik Sağlam, Kemeraltı’nda düzenleme ve ışıklandırma ihtiyacına da dikkat çekerek, “Fiyat netliği lazım, çarşıya düzenleme lazım. Saat 8’den sonra burada canlılığın bitmemesi gerekiyor. Kunduracılar’a yatırımlar yapıldı ama bizim bulunduğumuz muhit sanki daha geri planda bırakıldı. Vaatler var ama hamle göremiyoruz” ifadelerini kullandı.

“İnsanlar artık yürümeyi sevmiyor”

Yaklaşık 30 yıldır bölgede çalışan Turgay Bostan da eski hareketliliğin kalmadığını belirterek ekonomik şartların ve alışveriş alışkanlıklarının değiştiğini söyledi.

Bostan, “İnsanlar artık yürümeyi sevmiyor. Oturduğu yerden internet üzerinden alışveriş yapmayı benimsiyor. AVM’ler sıcak havada serin, soğuk havada sıcak olduğu için daha çekici oluyor. İnsanlar orada oturabiliyor, yemek yiyebiliyor, gezebiliyor” dedi.

Kemeraltı’nın tarihi bir çarşı olduğuna dikkat çeken Bostan, “Kemeraltı hiçbir zaman popülerliğini kaybetmez. Fiyat olarak uygundur, pazarlık yapılabilir. İnternete göre de daha uygun ürün bulunabilir” diye konuştu.

“Arap turistlerin katkısı daha fazla”

Turist hareketliliğine de değinen Bostan, özellikle Arap turistlerin çarşı esnafına daha fazla katkı sunduğunu belirtti.

Bostan, “Farklı ülkelerden turistler geliyor ama bize daha çok Arap turistlerin katkısı oluyor. Gemiyle gelen bazı turistlerin ise çarşıya çok fazla katkısı yok. Genelde programları belli oluyor, alışveriş anlamında çok etkileri olmuyor. Belki yöresel ürünlerden alıyorlar ama genel esnafa katkıları sınırlı kalıyor” dedi.

“Belediye ya da devlet bu konuya el atmalı”

23 yıldır esnaflık yapan İlknur Yemiş, eski canlılığın kalmadığını belirterek özellikle gençlerin internet alışverişine yöneldiğini söyledi.

Yemiş, “Gençler çoğunlukla internetten alışveriş yapıyor. Bizim yaş grubumuzdaki insanlar ise yine esnaftan alışveriş yapmayı düşünüyor. AVM’lerin etkisi var, işler bayağı düşmüş durumda. Turistler olduğu zaman işler daha düzgün oluyor ama bunun için belediyenin mi, devletin mi çalışma yapması lazım artık, bu konuya el atılmalı” ifadelerini kullandı.

“Koronadan sonra internet alışverişi arttı”

Yaklaşık 1 yıldır bölgede esnaflık yapan Elanur Baysal, pandemi sonrası internet alışverişinin daha da arttığını belirtti.

Baysal, “Koronadan sonra insanlar daha çok internet alışverişine yöneldi. Kışın hava bozuk olduğunda vatandaş AVM’ye gidiyor. Bu da esnafı zorluyor. Çarşı daha fazla tanıtılmalı, reklamı yapılmalı. Bu insanları buraya çekebilir” dedi.

“AVM’lerin etkisi büyük”

2017 yılından bu yana bölgede esnaflık yapan Selçuk Köse ise eski alışveriş kültürünün kalmadığını söyledi.

Köse, “Eski canlılık yok. Ahlaki olarak da eski usul alışveriş kalmadı. İnternet alışverişi genel olarak piyasayı etkiliyor. AVM’lerin etkisi de büyük. Kemeraltı’nın eski fonksiyonu yok. Yine bir hareketlilik oluyor ama eski tadı yok” dedi.

Çarşının yeniden canlanması için ışıklandırmanın önemine dikkat çeken Köse, “En önemlisi gece ışıklandırması. Esnaf genelde 7.30-8 gibi kapatıyor. Bu saatler 9’a, 9.30’a uzarsa gelen ziyaretçi açısından farklı olabilir. Ama bunun için en büyük etken ışıklandırma” ifadelerini kullandı.

“Işıklandırma olursa esnaf daha uzun hizmet verebilir”

20 yıldır Kemeraltı’nda esnaflık yaptığını belirten Seymen Köse de hem eski canlılığın hem de eski ticaret anlayışının azaldığını söyledi.

Köse, “Yüzde 40-50 civarında bir azalma var. AVM’ler Trabzon esnafına zarar veriyor. Akşam 7-8’den sonra buralar karanlık oluyor. Işıklandırma eksikliği giderilirse esnaf daha uzun süre hizmet verebilir. Kemeraltı daha işlevsel hale gelebilir” dedi.

Esnafın ortak talebi ise Kemeraltı ve Kunduracılar’ın yeniden cazibe merkezi haline getirilmesi için çarşı düzenlemeleri, ışıklandırma, tanıtım çalışmaları ve müşteri memnuniyetini artıracak adımların atılması oldu.