Çömlekçi Mahallesi’nde devam eden çalışmalar sırasında yaklaşık 300-400 metre uzunluğunda tonozlu bir su kanalı tespit edildi.
Yer altı kanalına ilişkin ilk bilginin ulaşmasının ardından, içeride gaz bulunma ihtimaline karşı AFAD ekiplerinin desteğiyle ölçümler yapıldı. Gerekli izinlerin alınmasının ardından Trabzon Müze Müdürlüğü ile Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) akademisyenlerinden oluşan bir heyet tünelde inceleme gerçekleştirdi.
Yapının yüzeyden yaklaşık 1,5-2 metre derinlikte yer aldığı, Arafilboyu sapağından başlayarak sahil yoluna ve eski Trabzon Limanı sahasına kadar uzandığı belirlendi. İncelemelerde kanalın yaklaşık 2 metre genişliğinde ve 2 metre yüksekliğinde inşa edildiği, ortasında yaklaşık 1,20 metre genişliğinde su hattı bulunduğu, yanlarda ise 50-60 santimetrelik yürüme sekileri yer aldığı tespit edildi.
Kanalın ilerleyen dönemlerde farklı amaçlarla kullanıldığı da belirlendi. Yapının Osmanlı ya da erken Cumhuriyet döneminden itibaren yan duvarlarına açılan deliklerle kanalizasyon hattına dönüştürüldüğü ve günümüzde de atık suyun bu kanaldan geçtiği ifade edildi.
“Erken roma dönemine işaret ediyor”
Kanal hakkında bilgi veren Karadeniz Teknik Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dekanı ve Sanat Tarihi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mehmet Yavuz, yapının mimari özelliklerinin erken Roma dönemine işaret ettiğini söyledi.
Yavuz, “Müze Müdürlüğü’ne Çömlekçi’de bir yapı kalıntısı bulunduğuna dair bilgi ulaştı. Yer altı kanalı olması nedeniyle içeride zehirli gaz bulunabileceği değerlendirildi. AFAD’ın yaptığı ölçümlerin ardından gerekli izinler alınarak heyetle birlikte tünele girdik” dedi.
Kanalın yaklaşık 300-400 metre uzunluğunda olduğunu belirten Yavuz, “İşçiliği, kullanılan malzemeler ve yapısal özellikleri erken Roma dönemine, Traianus ve Hadrianus dönemlerine işaret ediyor. Tünel yaklaşık 1,5-2 metre derinlikte bulunuyor. Genel ölçüleri 2 metreye 2 metre civarında. Ortasında 1,20 metre genişliğinde bir su kanalı, yanlarında ise yürüme alanları yer alıyor” ifadelerini kullandı.
“Roma döneminde içme suyu hattı olarak yapılmış olabilir”
Yapının Roma mimarisine özgü tonoz sistemiyle inşa edildiğini belirten Yavuz, kanalın ilk yapıldığında içme suyu amacıyla kullanılmış olabileceğini dile getirdi.
Yavuz, “Yan duvarlarda kesme ve kırma taş birlikte kullanılmış, izolasyon için kalın bir sıva uygulanmış. Üst örtüsü tamamen kesme taştan oluşan nitelikli bir tonoz yapıya sahip. Kanal düz bir hat üzerinde ilerlemiyor, kırık ve bükümlü hatlar içeriyor. Bu durum suyun hızını azaltmak amacıyla yapılmış olabilir. Tabanında da suyun hızını düşüren basamaklar bulunuyor. Günümüzde ise atık su hattı olarak kullanılıyor” diye konuştu.
“Türkiye’de başka bir örneği yok”
Yapının arkeolojik açıdan büyük önem taşıdığını vurgulayan Yavuz, Türkiye’de benzer örneklerin çok sınırlı olduğunu söyledi.
Yavuz, “Yaptığımız incelemelerde bu kanalın Türkiye’de yalnızca iki benzeri olduğunu gördük. Bunlardan biri Smyrna Antik Kenti sınırlarında, diğeri ise İstanbul’da bulunuyor. Ancak Çömlekçi’de ortaya çıkarılan bu kanal, yapısal özellikleri bakımından Türkiye’de başka bir örneği olmayan nitelikli bir yapı” dedi.
Kanalın çevresinde yapılacak temizlik ve kazı çalışmalarının yeni bulgular ortaya çıkarabileceğini belirten Yavuz, yapının turizme kazandırılabilecek önemli bir arkeolojik değer olduğunu ifade etti. Ayrıca yapının birinci derece korunması gereken arkeolojik eser olarak tescil edilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.